Kur Marubi ngjyente fotografitë bardhezi

Nga Luan Rama

Padyshim është një lloj befasie të shohësh fotografitë e Marubit, me ngjyra, ndërkohë që shumë prej tyre i ke parë në bardh e zi. Në fakt një numër i vogël pllakash fotografike «daguerreotype» kanë mbetur nga trashëgimia e Marubit dhe që nuk janë gjë tjetër veç fotografi të ngjyrosura, të cilat sot na lënë një mbresë të veçantë kur ato i ke në duar. Para disa muajsh, me mikun tim piktor Bujar Luca, ishim në galerinë e Serge Plantureux në bulevardin Haussman të Parisit, i cili është një njohës i mirë i fotografisë së vjetër dhe një artist që merret me zbulimin, identifikimin dhe shitjen e fotografive shumë të vjetra, por të një rëndësie të veçantë historike, si ka ndodhur para dy vitesh me një fotografi të panjohur të poetit të famshëm Charles Baudelaire apo një fotografi të panjohur të Van Gogh.

Serge Plantureux na tregoi atë ditë se kishte gjetur disa pllaka të tilla të Marubit tek një koleksionist rus që ishin në shitje tashmë ai i ka shitur. Kureshtar rreth këtyre fotografive, nisa të kërkoja edhe përmes internetit dhe një serie fotografish të ekspozuar para dy vitesh ne sitin e tij rreth 25 pllaka xhami të ngjyrosura ato më shfaqën një anë të re të fondit të Marubit që ndryshe nga ajo që isha mësuar më parë duke pohuar se asnjëherë nuk kam punuar rreth këtij fondi në Shkodër dhe se nuk jam aspak një specialist i tyre.

Që në fillim dua të pohoj se pavarësisht nga puna e bërë mbi këto pllaka fotografike në qelq për ngjyrosjen e tyre, merita artistike e Marubëve mbetet gjithnjë në bardh e zi, ku shprehet gjithë arti i tyre rreth ndriçimit, kapjes së karakterit, kompozimit, mënyrës së fotografimit, etj. Megjithatë jemi kureshtarë të dimë se kur ekzaktësisht Pietro Marubi e filloi këtë aventurë të ngjyrosjes së pllakave fotografike, përse dhe cila ishte nxitja e këtij proçedimi? Çthonë regjistrat e fotografit, pra të fototekës dhe sa vite vazhdoi ky proçedim, a kishte fotografi historike, pra personazhesh të njohur, a ekzistojnë ende pllaka të tilla në këtë fond dhe nëse jo, deri kur i gjejmë në regjistra gjurmët e tyre. Vallë ngjarjet pas viteve ’90 kanë sjellë lëvizje të fondit? Sidoqoftë, nëse pllaka të tilla ekzistojnë ende një studim duhet ndërmarrë për të patur një vizion të përgjithshëm rreth kësaj veprimtarie që përsëri bën pjesë në veprimtarinë artistike të Pietro Marubit dhe ndoshta dhe të Kel Marubit.

Dhe kjo sepse nuk është fjala thjesht për fondin por edhe për të demostruar se Marubi ishte një artist i dimensionit europian që ecte njëkohësisht me proçedimet e reja fotografike në Europë. Këtë e tregojnë jo vetëm marrëdhëniet tregëtare rreth blerjes së pllakave të xhamit të fabrikave e vëllezërve Lumière por dhe në specializimin e Kel Marubit në vitin 1927 në Paris në atelietë profesionale të asaj kohe për të mësuar jo vetëm teknologjitë e proçedimet e reja por dhe artin e fotografimit

Fotografitë e para me ngjyra në Francë datojnë që në vitin 1850, siç janë ato «daguerreotype» të Nadar. Por ai që futi një eksperiencë të re të ngjyrimit të pllakave fotografike, ishte një prift anglez Wallace Nutting, i cili fotografonte peizazhe dhe ky pasion e shtyu që në vitin 1904 t’i ngjyroste pllakat e xhamit. Më pas ai hapi një studio dhe u bë një nga studiot që shiti më shumë fotografi të ngjyrosura në historinë e fotografisë botërore, meqë shpesh, njerëzit kishin dëshirë të kishin fotografitë e tyre të dasmave në ngjyra

Proçedimi teknik mbi ngjyrosjen e pllakës fotografike të Louis Daguerre bëhej mbi sipërfaqen e rrafshët të lyer me një shtresë argjendi dhe që ekspozohej në dritë përmes aparatit fotografik. Pastaj kjo pllakë ngjyrosej sipër me ngjyra anhiline (që përdoreshin për tekstile) apo të tipit të akuarelit. Sidoqoftë, periudha e këtyre pllakave fotografike me ngjyra është e fillimit të shekullit XX, kohë kur në Europë filloi prodhimi i tyre në masë apo më parë. Vallë ka ndodhur në kohën që Kolë Idromeno, piktor, bashkëpunonte me Pietro Marubi?

Patenta e fotografisë e shkruar pas këtyre pllakave të ngjyrosura, (ku përpara shkruhet poshtë fotografisë Formato P. Marubbi Gabinetto na jep një kohë të papërcaktuar fort mirë ajo është e shkruar në gjuhën osmane dhe lexohet emri i Pietro Marubit me shkronja otomane, fjala fougrafie si dhe fjala drashkodra e shkruar në formën otomane. Fotografitë me ngjyra të Pietro Marubit na sjellin imazhe plot dritë dhe me ngjyrat e kostumeve të malësorëve. Me kalimin e kohës, këto pllaka, përgjithësisht një figurë, grua apo burrë, me kostum malsor, apo dhe të dy, me në sfond një dekor natyre, një karrige siç i shohim, janë të gërvishtura por megjithatë ato ruajnë imazhe që ne i kemi parë në bardhë e zi dhe një krahasim i tillë është lehtë ta bësh, madje identike.

Shkodra e kohës së Pietro Marubit duhet të ketë qenë një qytet mjaft piktoresk siç përshkruhet dhe në shumë nga librat e udhëtarëve francezë të shekullit XIX që kam patur rastin ti lexoj shtëpitë tradiconale, kopshtijet dhe oborret, larmia e kostumeve qytetare dhe malësore, gratë shkodrane me shamitë e tyre plot ngjyra okër, jeshile, rozë… Vallë veç këtyre portreteve, personazheve nëse mund t’i quajmë kështu thjesht për t’i përcakuar, a ka punuar Pietro Marubi mbi pllakat e xhamit në bardh e zi… a i ka ngjyrosur vetëm ai, me çfarë solucionesh, ngjyra tekstili apo bojra vaji, uji, pastele, akuarele, etj, vallë ngjyrosja është bërë në një shtresë të trashë apo thjeshtë është vendosur si gjurmë për ta lënë sipërfaqen e lëmuar të xhamit po të lëmuar?

Shumë pikëpyetje mbeten ende rreth fondit Marubi, veçanërisht për periudhën e parë, të Pietro Marubit. Fotografia e malësores në studion e tij me thithat jashtë është një vepër më vete, po kështu adoleshentja cigane me gjinj të xhveshur. A është tentuar Marubi, si europian që ishte, rreth nudos në fotografi? A ka parë ndokush fotografi të tilla apo nëse ka patur me parë, mos janë asgjësuar ato për të mos patur telashe me regjimin totalitar?

Sidoqoftë, këto fotgrafi me ngjyra na sjellin një freski dhe një anë tjetër vallë të panjohur të fondit Marubi Marubët nuk rreshtin të na befasojnë me artin e tyre dhe kjo padyshim është merita e të parit të Marubëve, Pietro Marubi, fotografit që gjatë gjithë kohës së tij si artist fotograf, ishte i lidhur pazgjidhshmërisht me modernitetin, pasi si në shprehitë e tij artistike ashtu dhe në proçedimet teknike, ai ishte modern dhe në vazhdën e progreseve fotografike europiane.

Në këtë kuptim, Pietro Marubi ishte për Shqipërinë siç ishte Nadar për Francën. Disa studime që më shumë anojnë në anën historike dhe më pak në atë semiologjike dhe të gjuhës së fotografisë, pra në atë që ndodh kur analizojmë artin, siç analizojmë veprat e një një Da Vinçi, Raffaello, apo Rembrandt, Goya, të modernëve pasi shumë nga fotografitë e Marubit meritojnë studime të veçanta të estetikës së artit.

9 Comments

  1. Have you ever heard of second life (sl for short). It is basically a game where you can do anything you want. sl is literally my second life (pun intended lol). If you would like to see more you can see these sl websites and blogs

  2. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a game where you can do anything you want. SL is literally my second life (pun intended lol). If you want to see more you can see these sl websites and blogs

  3. Have you ever heard of second life (sl for short). It is basically a game where you can do anything you want. sl is literally my second life (pun intended lol). If you would like to see more you can see these Second Life articles and blogs

  4. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a online game where you can do anything you want. sl is literally my second life (pun intended lol). If you want to see more you can see these second life articles and blogs

  5. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a game where you can do anything you want. sl is literally my second life (pun intended lol). If you want to see more you can see these Second Life authors and blogs

  6. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a online game where you can do anything you want. sl is literally my second life (pun intended lol). If you would like to see more you can see these second life websites and blogs

  7. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a video game where you can do anything you want. SL is literally my second life (pun intended lol). If you would like to see more you can see these Second Life authors and blogs

  8. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a video game where you can do anything you want. SL is literally my second life (pun intended lol). If you want to see more you can see these Second Life authors and blogs

  9. Have you ever heard of second life (sl for short). It is basically a online game where you can do anything you want. sl is literally my second life (pun intended lol). If you would like to see more you can see these sl websites and blogs

  10. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a online game where you can do anything you want. Second life is literally my second life (pun intended lol). If you want to see more you can see these sl articles and blogs

  11. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a video game where you can do anything you want. SL is literally my second life (pun intended lol). If you would like to see more you can see these sl websites and blogs

  12. Have you ever heard of second life (sl for short). It is essentially a game where you can do anything you want. SL is literally my second life (pun intended lol). If you want to see more you can see these sl articles and blogs

  13. Have you ever heard of second life (sl for short). It is basically a video game where you can do anything you want. sl is literally my second life (pun intended lol). If you want to see more you can see these Second Life websites and blogs

  14. Awesome site you have here but I was wanting to know if you
    knew of any community forums that cover the same topics talked
    about in this article? I’d really love to
    be a part of group where I can get feedback
    from other knowledgeable individuals that share the same interest.
    If you have any recommendations, please let me know.
    Cheers!

  15. I simply couldn’t go away your website before suggesting that
    I extremely enjoyed the standard information an individual supply for your visitors?
    Is going to be back steadily in order to check up on new posts

  16. Hi! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
    Is it difficult to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast.
    I’m thinking about setting up my own but I’m not sure where to start.
    Do you have any tips or suggestions? Thank you

  17. Good day I am so delighted I found your site, I really found you by
    error, while I was researching on Bing for something else,
    Anyhow I am here now and would just like to say cheers for a tremendous post and a all round
    interesting blog (I also love the theme/design),
    I don’t have time to look over it all at the minute but I have book-marked it and also added your RSS feeds, so when I have time I will be back
    to read a great deal more, Please do keep up the great work.
    quest bars https://www.iherb.com/search?kw=quest%20bars quest bars

  18. Definitely believe that which you stated. Your favorite justification seemed to
    be on the net the simplest thing to be aware of. I say to
    you, I certainly get annoyed while people consider worries that they just do not know about.

    You managed to hit the nail upon the top as well as defined out
    the whole thing without having side-effects , people could take a signal.

    Will likely be back to get more. Thanks

  19. Wow that was unusual. I just wrote an very long
    comment but after I clicked submit my comment didn’t appear.
    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Regardless, just
    wanted to say superb blog!

  20. If some one needs expert view on the topic of blogging and site-building afterward i propose him/her to pay a visit this website,
    Keep up the fastidious job.

  21. Hello my loved one! I wish to say that this article is awesome,
    great written and come with almost all important infos.
    I would like to see more posts like this .

  22. [url=https://sildenafilmg.com/#]buy viagra online canada[/url] where can i buy viagra over the counter

  23. [url=https://sildenafilmg.com/#]cost of viagra[/url] viagra without a doctor prescription usa

  24. [url=https://doxycyclineforsale.life/#]doxycycline 100mg cap[/url] doxycycline brand name india

  25. штабелер электрический самоходный
    [url=https://shtabeler-elektricheskiy-samokhodnyy.ru]https://shtabeler-elektricheskiy-samokhodnyy.ru[/url]

  26. подъемник ножничный передвижной
    [url=https://nozhnichnyye-podyemniki-dlya-sklada.ru]https://nozhnichnyye-podyemniki-dlya-sklada.ru[/url]

  27. [url=https://pharmacyizi.com/#]cat antibiotics without pet prescription[/url] ed pills that really work

  28. [url=https://medrxfast.com/#]ed meds online without doctor prescription[/url] pet meds without vet prescription

  29. [url=https://medrxfast.com/#]tadalafil without a doctor’s prescription[/url] ed meds online without doctor prescription

  30. [url=https://medrxfast.com/#]comfortis without vet prescription[/url] buy prescription drugs from india

  31. [url=https://medrxfast.com/#]how can i order prescription drugs without a doctor[/url] best non prescription ed pills

  32. подъемник телескопический
    [url=https://podyemniki-machtovyye-teleskopicheskiye.ru]https://podyemniki-machtovyye-teleskopicheskiye.ru[/url]

  33. [url=https://medrxfast.com/#]how to get prescription drugs without doctor[/url] canadian online drugstore

  34. [url=https://medrxfast.com/#]prescription drugs[/url] legal to buy prescription drugs without prescription

  35. подъемные столы
    [url=https://gidravlicheskiye-podyemnyye-stoly.ru]https://www.gidravlicheskiye-podyemnyye-stoly.ru[/url]

  36. ezslotweb automation Online Slots Provider With the most reliable,slot direct web service, 100% security, enabling players to engage with Online slots websites allow players to

  37. [url=https://pharmacywithoutprescription.best/#]mail order prescription drugs from canada[/url] overseas pharmacy no prescription

  38. [url=https://pillswithoutprescription.xyz/#]comfortis for dogs without vet prescription[/url] sildenafil without a doctor’s prescription

  39. [url=https://zithromax.best/#]zithromax over the counter[/url] zithromax antibiotic without prescription

  40. online pharmacy with no prescription naijamoviez.com
    [url=https://naijamoviez.com/#]discount ed drugs[/url] canada pharmacy reviews

  41. canada pharmacy no prescription naijamoviez.com
    [url=https://naijamoviez.com/#]pill for erectile dysfunction[/url] your discount pharmacy